Bài đọc nhiều nhất
Liên kết
Văn hóa

Người cung nữ cuối cùng trong lịch sử phong kiến Việt Nam

Thứ tư, 28.12.2011 23:53
Nguoiduatin.vn) - "Không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời", câu thành ngữ Việt Nam này càng ngẫm càng thấy đúng khi ứng với trường hợp của bà Lê Thị Dinh (ngụ số 179, Phan Đình Phùng, TP Huế, tỉnh Thừa Thiên - Huế).

Dòng họ từng có 5 người làm vua, làm "thiên tử thay Trời trị dân" nay chỉ còn một mình bà lo hương khói cúng giỗ cho 5 ông vua hàng năm. Cứ sắp đến ngày giỗ bà lại đau đầu với câu hỏi: "Lấy đâu tiền giỗ vua cho đàng hoàng".

"Cuốn sử sống" triều Nguyễn

Trong quần thể di tích cố đô Huế có một phủ thờ rất đặc biệt: Đây là nơi duy nhất bên ngoài Đại nội Huế thờ tự 5 vị vua triều Nguyễn. Đặc biệt hơn khi biết rằng toàn bộ con cháu triều đại phong kiến cuối cùng Việt Nam chỉ còn lại duy nhất một người cháu ngoại chăm lo hương khói cho tổ tiên. Bà là Lê Thị Dinh, sống trong phủ Kiên Thái Vương (179, Phan Đình Phùng), bà là cháu ngoại của Quận công ưng Quyên - con út của Kiên Thái Vương. Tuổi ngoài chín mươi nhưng bà Dinh vẫn lặng lẽ với công việc quét dọn phủ thờ mỗi ngày, nhớ đau đáu ngày kị từng vị vua để thực hiện bổn phận hậu sinh.

Mở cánh cửa sổ nhìn sang cung An Định (nơi vua Bảo Đại, Đức Từ Cung từng sống), bà nhớ lại quá khứ mà theo bà "nếu không kể bây chừ biết khi mô mới kể": "Năm 8 tuổi tui đang học ở trường Đồng Khánh (nay là trường Hai Bà Trưng) thì bố mẹ đưa tôi vào cung theo lệnh vua. Ngày ấy sợ lắm chứ vì biết sống trong cung sung sướng nhưng không được tự do, nếu không may vi phạm phép tắc bị phạt rất nghiêm. Nhưng không đi không được, thế là tui bỏ học vô cung làm cung nữ".

Thấy khách tò mò, bà Dinh nở nụ cười vui vẻ tuổi già mà giải thích: "Cung nữ trong cung có hai loại, một là kẻ thường dân vào cung phục vụ quan lại, làm các việc nặng nhọc; thứ hai là con cháu hoàng tộc chuyên hầu hạ nhà vua, hoàng hậu... Tui may mắn được làm cung nữ loại thứ hai, chuyên hầu hạ Thánh Cung (bà nội vua Bảo Đại) và Đức Từ Cung (mẹ nhà vua). Hồi đó còn nhỏ nhưng mỗi tháng tui cũng được nhận lương 6 đồng, tiêu xài thoải mái còn dư hơn 3 đồng, có thể mua được 100 lon gạo lúc đó".

Cuộc đời cung nữ đồng nghĩa với việc bị đánh mất tuổi thơ. Bà kể mỗi ngày "trăm thứ bà rằn", từ học đi, học ngồi, học làm các loại bánh, mứt chứ không được rong chơi như các thiễu nữ cùng độ tuổi bên ngoài. "Không được nói không biết, việc chi không biết sẽ có người dạy", bà Dinh nhớ lời Đức Từ Cung căn dặn ngày mới nhập cung.

Không chỉ đảm đang nội trợ, bà Dinh còn am hiểu khá rành mạch nghi lễ trong cung. Bà dẫn chứng: "Trong cung có hàng trăm nghi lễ cúng tế nhưng lớn nhất là lễ Vạn thọ tức là lễ sinh nhật vua. Sáng sớm nhà Vua phải thắp nhang làm lễ tất cả các miếu thờ chính trong cung, sau đó mới đến lễ chúc thọ của Thượng thư bộ lại, Tham tri Thị lang, lục bộ ở điện Thái Hòa. Nếu ai muốn dâng hoa quả lên nhà vua phải đưa cho Hoàng Thái Hậu, Hoàng Hậu chứ không được đưa trực tiếp".

Chứng nhân lịch sử hiếm có

Nhắc đến vị hoàng đế cuối cùng ở Việt Nam, bà Dinh có vẻ rất tường tận: "Ông Bảo Đại sang Pháp học mười năm nên khi về ông sống rất kì quặc, ông cho mở trường đua ngựa, sân tennis, mở cả sân gofl dưới Dạ Lê (nay là Thị xã Hương Thủy, Thừa Thiên - Huế). May mà có cụ Lê Như Lâm đi kèm dạy Nho đạo còn không có giời mới biết ông bày thêm trò chi nữa".

Bà Lê Thị Dinh

Mặc dù không được học nhiều nhưng cung nữ Lê Thị Dinh tự nhận mình thông minh, nhanh nhẹn. Quả đúng như vậy, bà lão tuổi 91 đối diện tôi tỏ ra rành mạch chuyện chính trị chốn cung đình: "Đến thời vua Bảo Đại, ông ấy chỉ thích chơi chứ không màng lắm đến chính trị. Thế nên người Tây (thực dân Pháp đô hộ khi đó - PV) không sợ Bảo Đại mà nể và né tránh Thánh Cung vì một mình bà chăm lo triều chính rất chu toàn. Đưa Khải Định, Bảo Đại lên ngôi đều do Thánh Cung sắp xếp cả".

Ít ai biết rằng cung nữ Lê Thị Dinh ngày ấy là một trong những người hiếm hoi chứng kiến lễ thoái vị của vua Bảo Đại ngày 30/8/1945. Bà kể lại: "Trên lầu Ngọ Môn, cụ Phạm Khắc Hòe đứng ra làm lễ, sau đó vua Bảo Đại đọc bản thoái vị và trao ấn kiếm cho đại diện của Chính phủ Cách mạng lâm thời. Trước khi trao ấn kiếm, ngài Bảo Đại có thỉnh cầu chính quyền cách mạng giữ lại nguyên vẹn các lăng tẩm. Cụ Hòe nhận lời và tỏ ra cảm thông cho vua Bảo Đại lắm".

Kể đến đây, gương mặt cụ Dinh rạng rỡ hẳn. Bà nói rất vui khi nghe tin cách mạng đánh thắng Pháp giành lại chủ quyền dân tộc: "Sống phải tự do chứ bị chúng nó (thực dân Pháp thời đó - PV) o ép cực khổ lắm, sống trong cung tui biết chứ, việc chính trị gì của mình chúng đều xen vào, gây sức ép. Có mấy cung nữ thấy người Tây sợ lắm, chạy trốn như ma đuổi. Tôi nói chúng sang đô hộ thì mình phải tìm cách chống lại chứ các cô sao phải sợ".

Tấm lòng cháu ngoại

Kể về việc nhang khói tổ tiên ở phủ Kiên Thái Vương, nơi đặồt án thờ Kiên Thái Vương cùng năm vị hoàng đế Triều Nguyễn: Khải Định, Đồng Khánh, Kiến Phúc, Hàm Nghi, Bảo Đại, cụ Dinh giãi bày: "Con cháu không còn ai hết. Bên nội các vua sang nước ngoài hết rồi; đằng ngoại còn có mình tui thôi, bổn phận tui phải làm, đó cũng là việc nên làm mà".

 Vì sao phủ Kiên Thái Vương lại nằm ngoài Đại nội?

Kiên Thái Vương là em vua Tự Đức, trong bốn người con trai của ông có đến 3 người làm vua là: Đồng Khánh, Kiến Phúc, Hàm Nghi. Do Kiên Thái Vương không phải là vua nên không thể thờ tự trong Đại Nội Huế mà phải thờ bên ngoài hoàng cung.

Theo lời cụ, sau khi Đức Từ Cung qua đời năm 1981, bà cùng người con trai duy nhất là ông Nguyễn Như Trị chuyển về sinh sống hẳn trong phủ Kiên Thái Vương nhằm tiện bề chăm nom bàn thờ tổ tiên: "Ngày mẹ con tui mới chuyển về phủ buồn heo hút lắm, nhà rộng thênh thang nhưng chỉ để nhện giăng tơ, bụi bẩn bám khắp nơi, thấy mà chạnh lòng". Kể từ đó, với tâm nguyện của mình, hằng ngày cụ Dinh đều lên quét dọn bàn thờ tổ tiên mỗi sáng sớm.

Dẫn khách tham tham quan phủ Kiên Thái Vương, cụ Dinh chậm rãi giới thiệu về cuộc đời, tính cách từng vị vua một chẳng khác nào một hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp. Dừng chân trước bài vị vua Hàm Nghi, cụ Dinh rưng rưng: "Ông Hàm Nghi vậy mà đáng thương. Muốn chống Pháp nhưng lực không có nên phải chịu khổ. Ngày ông ấy bị giặc Pháp đưa đi đày, mọi người đứng nhìn theo ông rưng rưng nước mắt".

Ở tuổi 91 nhưng bà Dinh vẫn có một trí nhớ siêu phàm, thuộc nằm lòng ngày kị từng vị vua một, nhớ những ngày lễ trọng đại trong hoàng cung xưa kia. Bà bộc bạch cảm thấy có lỗi với tổ tiên khi không thể chu toàn việc cúng kị dù bà đã cố gắng hết sức. "Tuổi già rồi không buôn bán được nên làm chi có tiền làm cúng giỗ các vua cho đầy đủ, thịnh soạn. Nhờ khuôn viên rộng nên tui cho người ta thuê vườn đằng sau nhà, lấy tiền lo việc cúng kị đạm bạc hằng năm".

Bà Dinh kể, thời vua Khải Định (con trưởng của vua Đồng Khánh), mỗi lần giỗ các vua, người ta buộc phải tổ chức rất linh đình. "Việc chuẩn bị đồ cúng lễ kéo dài cả vài ba tháng. Mỗi miếu có 13 bàn thờ, mỗi bàn thờ phải có một con heo sữa một tháng tuổi và một mâm cúng với 20 phẩm vị". Nhớ lại quá khứ "hoành tráng", giọng bà trầm buồn, có lẽ vì nuối tiếc, chạnh lòng khi so sánh với những mâm cơm cúng vua ngày nay.                                                     

Mai Long

[Trở về] [Đầu trang]In bài viết Gửi cho bạn bè

 

Các tin mới khác:
» Bí mật sau cuộc đời thứ phi của vua Bảo Đại (28.12.2011)
» Chuyện tình bi thương giữa chúa Trịnh và cô gái cắt cỏ (28.12.2011)
» Chuyện loạn luân tai tiếng trong hậu cung Trung Hoa (29.12.2011)
» Bí ẩn đôi rồng đá mất đầu ở Thành nhà Hồ (27.01.2012)
» Chuyện ít biết về Hoa hậu Việt Nam đầu tiên (27.01.2012)
» Khi du khách bị biến thành mồi cho 'máy chém' (10.02.2012)
» Chặt chém, lừa đảo bủa vây khách hành hương (10.02.2012)
» Ngắm ảnh gợi cảm của thiếu nữ Việt xưa (12.05.2012)
» Đến Thượng đế cũng phải cười... ở châu Á (09.10.2012)
» "Tấn trò đời" hiện đại? (30.10.2012)

Các tin khác:
» huyện tình công chúa triều Nguyễn với một nhà sư (28.12.2011)
» Chuyện tình của Hồ Quý Ly với cô thôn nữ (28.12.2011)
» Chuyện ở khu nghĩa địa thái giám Việt Nam (28.12.2011)
» Lời tiên đoán 'linh ứng' về Từ Cung Thái hậu (12.12.2011)
» Những dáng ngồi 'quạt chả' của mỹ nhân Việt (09.12.2011)
» Lịch sử Việt Nam từ 1889 – 1916 qua Đại Nam thực lục (23.11.2011)
» Bản huyền ca của xứ sở (20.10.2011)
» Chính quyền triều Nguyễn qua các con dấu (13.10.2011)
» “Quyền lực thì đứng, quyền uy thì ngồi” (11.07.2011)
» Trong, mỏng và... ngắn dần. Tác giả: Minh Châu (11.07.2011)


Quảng cáo